Avrupa Birliği (AB), kişi başına yıllık ortalama 177,8 kilogram ambalaj atığı oluşması nedeniyle plastik ve diğer ambalaj atıklarını azaltmaya yönelik kapsamlı yeni kuralları hayata geçiriyor.
Düzenlemelerin ilk bölümü 12 Ağustos 2026'da yürürlüğe girecek. Süreç, gıda ambalajlarında PFAS olarak bilinen ve "sonsuz kimyasallar" olarak tanımlanan maddelerin kullanımına yönelik yasaklarla başlayacak. Yeni kurallar, önümüzdeki yıllarda süpermarketlerden kafe ve restoranlara, otellerden havalimanlarına kadar günlük yaşamın birçok alanında değişiklik getirecek.
12 Ağustos'tan itibaren gıda ambalajlarında PFAS kullanımına yönelik yasaklar başlayacak. Ambalaj yüzeylerinin yağ, su ve lekeye karşı dayanıklı olmasını sağlamak amacıyla kullanılan PFAS, doğada kaybolmayan sentetik maddeler olarak tanımlanıyor.
Sağlığa zararlı Bisfenol A'nın (BPA) kullanımı daha önce yasaklanmıştı. Ancak meyve, sebze ve balık konservelerinin raf ömrünü uzatmak amacıyla kullanılan bazı kaplamalara ilişkin istisnanın Temmuz 2028'e kadar devam etmesine izin verilecek.
AB'nin yeni ambalaj kuralları tek bir tarihte değil, aşamalı olarak uygulanacak.
12 Şubat 2027'den itibaren: Kafe ve restoranlar, müşterilerine kendi kahve kupalarını veya yemek kaplarını getirme seçeneği sunmak zorunda olacak.
12 Şubat 2028'den itibaren: Zincir restoran ve kafe işletmeleri, tek kullanımlık ürünler yerine yeniden kullanılabilir bardaklar sunmakla yükümlü olacak. Küçük ölçekli kafe ve restoranlar ise bu zorunluluktan muaf tutulacak.
12 Şubat 2029'dan itibaren: Polistiren köpükten üretilen fast food ve paket servis kaplarının kullanımı yasaklanacak. Aynı tarihten itibaren havalimanlarında valizlerin streç filmle sarılması uygulaması da sona erecek.
2030'dan itibaren: Düzenlemelerin en kapsamlı bölümü devreye girecek. Hafif plastik poşetler, taze meyve ve sebzelerde kullanılan bazı plastik ambalajlar ve restoranlarda yerinde tüketim amacıyla kullanılan tek kullanımlık plastik ambalajlar yasaklanacak.
Ayrıca yüzde 70'ten daha düşük oranda geri dönüştürülebilen ambalajların satışına izin verilmeyecek.
2030'dan itibaren kasalarda verilen hafif plastik poşetlerin yanı sıra taze meyve ve sebzelerde kullanılan plastik ağ, poşet ve bazı kutular da yasak kapsamına girecek.
Birden fazla içecek kutusu veya şişesini bir arada tutmak amacıyla kullanılan plastik filmlere de izin verilmeyecek. Ancak taşımanın zorunlu olduğu durumlarda istisna uygulanabilecek.
Kâğıt ve diğer malzemelerden üretilen ambalajların kullanımına ise devam edilebilecek.
Yeni düzenlemelerin tüketicilerin günlük yaşamında en görünür hale geleceği alanlardan biri restoran ve kafeler olacak.
2030'dan itibaren restoranlarda yerinde tüketilen yiyecek ve içeceklerde kullanılan tek kullanımlık plastik ambalajlar yasaklanacak.
Bu kapsamda masalarda bulunan tek kullanımlık şeker, tuz, ketçap ve mayonez paketleri de kaldırılacak. Ancak paket servis siparişlerinde bu ürünlerin kullanımına izin verilecek.
Otellerde kullanılan küçük plastik şampuan ve sabun ambalajları da yasak kapsamına alınacak.
AB üyesi tüm ülkelerin, Almanya'da uzun süredir uygulanan sisteme benzer şekilde, tek kullanımlık plastik şişeler ve içecek kutuları için depozito sistemi kurması gerekecek.
2030'dan itibaren ayrıca yüzde 70'ten daha düşük oranda geri dönüştürülebilen ambalajların satışına izin verilmeyecek.
Plastik şişelerin bu kriteri karşılamasının daha kolay olduğu belirtilirken, farklı malzeme ve moleküllerden oluşan yoğurt kaplarının geri dönüşümünün daha karmaşık olduğu ifade ediliyor.
AB'nin nihai hedefi, ambalaj atıklarını 2040 yılında 2018 seviyesine kıyasla en az yüzde 15 azaltmak.
Eurostat verilerine göre AB'de ambalaj atıkları 2021 yılına kadar sürekli artarken, sonraki iki yılda düşüş kaydetti. Ancak daha güncel verilerin henüz yayımlanmadığı belirtiliyor.
Düzenlemelerin özellikle geri dönüştürülebilirliği düşük ambalajların kullanımını azaltması hedeflenirken, sektör temsilcileri yoğurt kapları gibi bazı ürünlerde "kimyasal geri dönüşüm" yönteminin de resmi geri dönüşüm yöntemi olarak kabul edilmesini talep ediyor.
Bu yöntemde plastikler yüksek sıcaklıkta moleküllerine ayrıştırılıyor. Ancak yüksek enerji tüketimi ve zaman zaman kanserojen olabilecek zararlı maddelerin ortaya çıkabilmesi nedeniyle çevre örgütleri yöntemi eleştiriyor.
Yorumlar