Dijital platformlarda denetimsizlik! İçerikler başıboş, reklam sınırsız

Dijital platformlarda içeriklerin nasıl denetlendiği, hangi reklamların ne kadar süreyle ve hangi koşullarda yayınlandığı tartışma konusu olurken, milyarlarca dolarlık dijital reklam ekonomisi giderek büyüyor. Geleneksel medya kuruluşları ise içerik denetiminden reklam sürelerine, lisans bedellerinden vergilere kadar çok sayıda düzenlemeye tabi tutuluyor. YouTube, sosyal medya ve diğer dijital platformların farklı kurallarla faaliyet göstermesi ise “aynı reklam pastasında yarışan mecralar neden aynı kurallara tabi değil?” sorusunu gündeme getiriyor.Üstelik mesele yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. Dünyada reklam gelirleri hızla dijital platformlara kayarken, geleneksel medyanın reklam pastasındaki payı giderek azalıyor. Bir yanda gazeteci çalıştıran, haber merkezleri kuran ve içerik üretiminin maliyetini üstlenen medya kuruluşları, diğer yanda kullanıcı trafiği ve algoritmalar üzerinden büyüyen küresel platformlar bulunuyor. Reklam gelirlerindeki bu büyük dönüşüm, beraberinde “dijital dünyanın devleri gerçekten ne kadar denetleniyor?” tartışmasını da getiriyor.AVRUPA’DA REKLAM PASTASININ YÜZDE 64’Ü DİJİTALDEAvrupa Konseyi tarafından 2026 yılında yayımlanan Key Trends raporu, medya sektöründeki dönüşümün boyutunu ortaya koydu. Raporda yer alan verilere göre Avrupa’daki toplam reklam harcamaları 2024 yılında 166,3 milyar Euro’ya ulaştı. Bunun 106,7 milyar Euro’luk bölümünü internet reklamları oluşturdu. Böylece dijital reklamların toplam reklam harcamalarındaki payı yüzde 64’e yükseldi.

Konuya ilişkin edinilen son bilgilere göre; Bu oran 2015 yılında yüzde 34 seviyesindeydi.Aynı rapor, geleneksel medyanın reklam pastasındaki kaybını da gözler önüne serdi. Gazete ve dergilerin toplam reklam harcamalarındaki payı 2015 yılında yaklaşık yüzde 23 seviyesindeyken, 2024’te yüzde 8’e kadar geriledi. Televizyonun payı da aynı dönemde yüzde 30’dan yüzde 17’ye düştü.Avrupa Konseyi’nin değerlendirmesine göre bu dönüşümde YouTube, Facebook, Instagram ve TikTok gibi dijital platformların kullanıcıların günlük medya tüketimindeki ağırlığının artması önemli rol oynuyor. Reklam verenler açısından dijital platformları cazip hale getiren unsurların başında ise kullanıcı davranışlarının ölçülebilmesi, reklamların belirli kitlelere yönlendirilebilmesi ve kampanya sonuçlarının daha kolay takip edilebilmesi geliyor.Böylece reklam pastasının dijitale kayması, yalnızca Türkiye’de sektör temsilcilerinin dile getirdiği bir sorun olmaktan çıkıyor. Avrupa’daki veriler de reklam ekonomisinin merkezinin geleneksel medyadan dijital platformlara doğru hızla kaydığını gösteriyor.ABD merkezli pazar araştırma kuruluşu eMarketer’ın Nisan 2026 tahminine göre, Meta’nın bu yıl dünya genelindeki net reklam gelirinin 243,46 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Google’ın reklam gelirinin ise 239,54 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği öngörülüyor.eMarketer’ın hesaplamalarına göre Meta’nın küresel reklam harcamalarındaki payının yüzde 26,8’e, Google’ın payının ise yüzde 26,4’e ulaşması bekleniyor. Böylece iki teknoloji şirketinin tek başına küresel dijital reklam ekonomisinin yarısından fazlasına yakın bir bölümünü kontrol etmesi öngörülüyor.Bu rakamlar, reklam ekonomisinin neden giderek birkaç büyük teknoloji şirketinin çevresinde toplandığını da ortaya koyuyor. Reklam verenler, kullanıcıların yoğun olarak bulunduğu, hedefleme imkanlarının daha yüksek olduğu ve reklam performansının ölçülebildiği dijital mecralara yönelirken, geleneksel medya kuruluşları aynı reklam pastasından giderek daha küçük bir pay almak zorunda kalıyor.Ortaya çıkan tablo ise önemli bir soruyu beraberinde getiriyor: Milyarlarca dolarlık reklam gelirini yöneten dijital platformlarla, gazeteci çalıştıran, haber merkezleri kuran ve içerik üretiminin maliyetini üstlenen geleneksel medya kuruluşları gerçekten aynı rekabet koşullarında mı faaliyet gösteriyor?İÇERİKTE FARKLI, REKLAMDA FARKLI DENETİMTürkiye’deki tartışmanın boyutu yalnızca reklam gelirleriyle sınırlı değil. Dijital platformlardaki içeriklerin denetlenmesi de geleneksel medya ile dijital mecralar arasındaki en önemli farklardan biri olarak öne çıkıyor.Ulusal televizyon kanalları ve haber siteleri yayınladıkları içerikler nedeniyle çeşitli denetim mekanizmalarına tabi tutulurken, dijital platformlarda içeriklerin yayılma biçimi büyük ölçüde platformların kendi politikaları ve algoritmaları üzerinden şekilleniyor.Şiddet, suç, cinsellik, istismar ve uyuşturucu kullanımını özendirebilecek içeriklerin yanı sıra çocukların ve gençlerin karşılaşabileceği yayınlar da tartışmanın önemli başlıkları arasında yer alıyor.Özellikle algoritmaların kullanıcıların daha önce izlediği içeriklere benzer yayınları yeniden karşılarına çıkarması, çocukların ve gençlerin belirli içeriklere tekrar tekrar maruz kalmasına ilişkin endişeleri artırıyor.

Buradaki tartışma yalnızca bir içeriğin platformda bulunup bulunmamasıyla sınırlı kalmıyor; hangi içeriğin algoritma tarafından öne çıkarıldığı da önem taşıyor.'ÇOCUKLAR ALGORİTMALARA KARŞI KORUNMALI'CNN Türk’e değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Ali Murat Kırık, dijital platformların küresel şirketler olmasının denetimden bağımsız hareket etmeleri anlamına gelmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.Kırık, özellikle çocukların ve gençlerin korunması konusunda daha etkili mekanizmalara ihtiyaç olduğunu belirtirken, dijital platformlarda algoritmaların hangi içerikleri öne çıkardığının da incelenmesi gerektiğini ifade ediyor. İngiltere’deki uygulamaları örnek gösteren Kırık, dijital platformların küresel ölçekte faaliyet göstermesinin devletlerin düzenleme ve denetleme yetkisini ortadan kaldırmaması gerektiğini savunuyor.İngiltere’de iletişim ve medya düzenleyicisi olarak görev yapan Ofcom’un dijital platformlara yönelik kuralları; çocukların korunması, yasa dışı içerikler, yaş doğrulama ve platformların risk değerlendirmeleri gibi alanları kapsıyor.Kırık’a göre Türkiye’de de geleneksel yayıncılıkta uygulanan denetim anlayışının dijital dünyanın şartları doğrultusunda yeniden ele alınması gerekiyor. Ancak burada mesele yalnızca hangi içeriğin yayınlandığı değil. Reklam verenin hangi mecrada, hangi koşullarda ve ne kadar süreyle reklam yayınlayabildiği de rekabetin önemli bir parçasını oluşturuyor.'KURAL HERKES İÇİN AYNI OLMALI'SODİMER Başkanı Prof. Dr. Levent Eraslan da dijital platformlarla yerli medya arasındaki ekonomik ve düzenleyici farklılıklara dikkat çekiyor. Eraslan, Türkiye’de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının vergi, sosyal güvenlik, telif, istihdam ve içerik üretimi gibi çok sayıda mali yükümlülüğü bulunduğunu belirterek, Türkiye’den gelir elde eden küresel platformların da bu ekonomik faaliyetin karşılığında adil bir katkı sağlaması gerektiğini ifade ediyor.Dijital reklam pastasının çok büyük bölümünün birkaç küresel platformun kontrolünde olmasının yalnızca medya kuruluşlarını değil, reklam verenleri de ilgilendirdiğini belirten Eraslan, programatik reklamcılığın daha şeffaf hale getirilmesi gerektiğini savunuyor.Eraslan’a göre tüketici hakları, çocukların korunması, kişisel verilerin kullanılması ve reklam standartları konusunda yerli ve yabancı şirketler arasında farklı uygulamalar bulunmamalı.Bu noktada temel yaklaşımın “kural herkes için aynı olmalı” anlayışı olması gerektiğini vurgulayan Eraslan, dijital platformlarla geleneksel medya arasındaki düzenleyici farkın yeniden ele alınması gerektiğine dikkat çekiyor. Ajans Türk editörleri gelişmelerin detaylarını aktarmayı sürdürüyor.