Dünya tarihin en büyük petrol arzı şokunu yaşıyor! Günde 10,1 milyon varil

Savaşlar, devrimler, ambargolar ve stratejik geçiş noktalarındaki kesintiler, tarih boyunca küresel petrol piyasalarından milyonlarca varili çekerek fiyatlarda sert dalgalanmalara ve enerji güvenliği sorunlarına yol açtı. Dünya Bankası Emtia Piyasaları Görünümü kapsamında Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerinden yararlanarak hazırlanan karşılaştırmaya göre, tarihteki en büyük yedi petrol arz kesintisinin başında Mart 2026'da Hürmüz Boğazı'nın kapanması geliyor.

Veriler, günlük petrol arzındaki kaybı milyon varil üzerinden ölçüyor. Mart 2026'da Hürmüz Boğazı'ndaki ulaşımın büyük ölçüde durması, küresel petrol arzında günde 10,1 milyon varillik kayba neden oldu.

Bu rakam, daha önceki en büyük kesinti olan İran Devrimi dönemindeki günlük 5,6 milyon varillik kaybın yaklaşık 4,5 milyon varil üzerinde bulunuyor. Başka bir ifadeyle 2026'daki kesinti, 1978-1979 dönemindeki şoktan yaklaşık yüzde 80 daha büyük gerçekleşti.

Basra Körfezi'nde bulunan Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticareti açısından dünyanın en kritik deniz geçişlerinden biri. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyor.

ABD ve İsrail'in İran'a karşı hava saldırılarını başlattığı 28 Şubat 2026'nın ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiğini büyük ölçüde engellemesi, Körfez ülkelerinin petrol üretimini de aşağı çekti. Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiden önce tarihin en büyük petrol arz şoku İran Devrimi sırasında yaşandı.

Konuya ilişkin edinilen son bilgilere göre; Kasım 1978 ile Nisan 1979 arasında İran'daki petrol üretiminin sert biçimde gerilemesi, küresel piyasada günlük 5,6 milyon varillik arz kaybına yol açtı. 2026'daki Hürmüz Boğazı krizi ise bu kaybı yaklaşık yüzde 80 oranında aşarak yeni bir rekor kırdı. Tarihin en büyük arz kesintileri arasında 1973'teki Arap petrol ambargosu da öne çıkıyor.

Ekim 1973-Mart 1974 dönemindeki kesinti günlük 4,3 milyon varile ulaştı. Ambargo döneminde petrol fiyatları yaklaşık dört kat yükselirken, bazı ülkelerde yakıt kıtlığı nedeniyle tüketim kısıtlamalarına gidildi.

Kriz, ilk büyük küresel petrol krizlerinden biri olarak kabul edilirken, sonrasında Uluslararası Enerji Ajansı'nın kurulmasının da önünü açtı. Kuveyt'in 1990'da işgali de küresel petrol arzında günlük 4,3 milyon varillik kayba neden oldu.

Ağustos 1990-Ocak 1991 dönemindeki kriz sırasında petrol fiyatları kısa sürede yaklaşık iki katına çıktı. Bunu, İran-Irak Savaşı izledi.

Ekim 1980-Ocak 1981 döneminde savaşın petrol üretimi üzerindeki etkisi günlük 4,1 milyon varillik arz kaybına yol açtı.

Irak Savaşı'nın ilk döneminde, Mart-Aralık 2003 arasında küresel petrol arzı günlük 2,3 milyon varil azaldı. Libya'daki iç savaş ise Şubat-Ekim 2011 döneminde günlük 1,5 milyon varillik arz kaybına neden oldu.

Bu iki olayın yol açtığı kesintiler, 1970'ler, 1980'ler ve 1990'ların başındaki büyük petrol krizlerinden daha düşük seviyede kaldı. Ancak günlük milyonlarca varillik kayıp, küresel enerji piyasaları açısından yine de önemli bir şok oluşturdu.

Karşılaştırılan yedi büyük arz kesintisinin beşi Orta Doğu'daki savaş, devrim veya jeopolitik gelişmelerle bağlantılı. Bu tablo, bölgenin küresel petrol arzı açısından taşıdığı stratejik önemi bir kez daha ortaya koyuyor.

Ancak 2026'da Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kesinti, önceki krizlerden ayrışıyor. Günlük 10 milyon varilin üzerinde arz kaybına yol açan ilk olay olarak kayıtlara geçen kriz, küresel petrol piyasalarının kritik ulaşım hatlarına ne kadar bağımlı olduğunu da gözler önüne seriyor.

Ajans Türk editörleri gelişmelerin detaylarını aktarmayı sürdürüyor.