Motorinde ÖTV sıfıra indi: Peki fiyatlar neden gerilemedi?

Akaryakıt fiyatlarının yüksek seviyesini koruması, motorinde ÖTV’nin sıfırlanmasının pompa fiyatlarına etkisini yeniden gündeme getirdi. Araç sahiplerinin verginin sıfırlanmasıyla birlikte fiyatlarda düşüş beklentisi oluşurken, motorin fiyatlarında belirgin bir gerileme yaşanmadı. Güncel fiyatlarda motorinin litre fiyatı Ankara ve İzmir’de 82 TL’nin üzerine çıkarken, bazı Doğu ve Güneydoğu illerinde 83 TL’yi aştı. 31 Temmuz tarihli bayi fiyat listelerine göre motorinin litresi Diyarbakır ve Batman’da yaklaşık 83,4 TL, Şırnak’ta 83,5 TL, Iğdır’da ise 83,1 TL seviyesinde bulunuyor. Buradaki kritik nokta, ÖTV’nin nasıl sıfırlandığı. Motorindeki ÖTV, tüketiciye doğrudan indirim sağlamak amacıyla bir gecede kaldırılmış bir vergi değil. Mart ayında devreye alınan eşel mobil sistemi kapsamında uluslararası petrol ve ürün fiyatları ile döviz kurundan kaynaklanan maliyet artışlarının bir bölümü, pompa fiyatına yansıtılmak yerine ÖTV’den karşılandı. Böylece motorinin litre başına ÖTV tutarı kademeli biçimde azaltıldı ve artışların devam etmesiyle sıfıra kadar geriledi. Gelir İdaresi Başkanlığı da mayıs ayında motorin ve LPG’de maktu ÖTV’nin sıfıra indiğini açıklamıştı. Başka bir ifadeyle, ÖTV’nin sıfırlanması motorinin mevcut fiyatından vergi kadar indirim yapılması anlamına gelmiyor.

Konuya ilişkin edinilen son bilgilere göre; ÖTV, motorinin çok daha fazla pahalanmasını önlemek için kullanılmış durumda. Örneğin maliyetlerde 10 TL’lik artış oluştuğunda bunun bir kısmının ÖTV azaltılarak karşılanması, tüketicinin pompada 10 TL’nin tamamıyla karşılaşmasını engelliyor. Vergi sıfıra indiğinde ise kullanılabilecek bu tampon da büyük ölçüde ortadan kalkıyor. 3 Temmuz’da yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile sistemin çalışma biçimi yeniden düzenlendi. Buna göre rafineri fiyatlarında artış olması halinde 31 Temmuz’a kadar artışın yüzde 50’sinin, 1 Ağustos-30 Eylül arasında ise yüzde 25’inin ÖTV indirimiyle karşılanması öngörüldü. Kalan bölüm pompa fiyatına yansıyor. Sistem 1 Ekim itibarıyla sona erecek. Ancak ÖTV tutarı sıfıra ulaştığında, vergi üzerinden karşılanabilecek yeni bir alan kalmıyor. Bu nedenle petrol, motorin ürün fiyatı veya döviz kurundan kaynaklanan yeni maliyet artışları pompaya daha doğrudan yansıyabiliyor. Sistemin sürücüleri en fazla şaşırtan taraflarından biri de bu.

3 Temmuz düzenlemesine göre rafineri çıkış fiyatlarında düşüş yaşandığında, oluşan indirimin tamamı kadar ÖTV artırılıyor. Dolayısıyla uluslararası piyasalarda motorinin maliyeti düşse bile bu düşüşün ilk aşamada pompaya indirim olarak yansımaması mümkün. Nitekim temmuz ayında motorinde oluşan 2,16 TL’lik indirim, eşel mobil sistemi kapsamında ÖTV’ye aktarıldığı için pompa fiyatına yansımamıştı. Motorinde ÖTV’nin sıfırlanması, pompa fiyatında doğrudan bir indirim anlamına gelmiyor. Uygulamada devlet, artan maliyetin bir bölümünü ÖTV’den feragat ederek karşılıyor ve böylece zamların pompaya daha yüksek oranda yansımasını sınırlıyor. Ancak ÖTV’nin sıfır seviyesine inmesiyle bu vergi tamponu da ortadan kalkıyor. Bu durum, petrol maliyetlerindeki yeni artışların motorin fiyatlarına daha hızlı yansıması riskini beraberinde getiriyor. 31 Temmuz’daki son büyük fiyat artışında motorinin litresine 3,71 TL zam gelmiş; İstanbul’da fiyat yaklaşık 81 TL’ye, Ankara’da 82,09 TL’ye, İzmir’de ise 82,37 TL’ye yükselmişti. Bayi fiyat listelerinde ise dağıtım ve nakliye maliyetlerinin de etkisiyle bazı illerde fiyat daha yukarı çıkıyor. Diyarbakır, Batman, Şırnak, Ardahan ve Iğdır gibi birçok noktada motorinin litre fiyatı 82-83 TL bandının üzerinde görülüyor. Ajans Türk editörleri gelişmelerin detaylarını aktarmayı sürdürüyor.