Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan birleşti! 16 Maddelik Mekke Savunma Anlaşması: Ankara’nın büyük planı ne?

Bölgesel dengeleri etkileyebilecek önemli bir güvenlik gündemi yaşanıyor. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan 16 maddelik “Mekke Savunma Anlaşması”, Türkiye Büyük Millet Meclisi Dışişleri Komisyonu’nda ele alınıyor.

Taraflardan birine yapılan saldırının tüm taraflara yapılmış sayılmasını öngören anlaşma, bölgesel caydırıcılık ve savunma iş birliği açısından dikkat çekiyor. Anlaşma henüz Meclis sürecindeyken Tahran’da gerçekleştirilen dörtlü temaslar da bölgesel güvenlik tartışmalarını beraberinde getirdi.

Peki, istihbarat ve savunma yetkililerinin İran’daki görüşmeleri ne anlama geliyor? Türkiye’nin bu denklemdeki öncelikleri neler?

Kadir Ertaç Çelik, anlaşmanın stratejik boyutlarını değerlendirdi. Savunma Anlaşması Bölgesel Caydırıcılığı Nasıl Etkileyecek?

Kadir Ertaç Çelik, caydırıcılığın yalnızca bir saldırıya doğrudan karşılık verme kapasitesinden ibaret olmadığını belirtti. Caydırıcılığın temelinde, potansiyel saldırgana bir eylemin maliyetinin sağlayacağı kazançtan çok daha yüksek olacağı mesajının verilmesinin bulunduğunu ifade etti.

Çelik, savunma paktının bölgesel ve küresel jeopolitik üzerindeki etkilerine dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu: Türkiye’nin Elinde Hangi Stratejik Seçenekler Olacak? Çelik’e göre Türkiye, anlaşmayla birlikte yalnızca askeri kapasitesini artırmayı değil, farklı ülkelerin birbirini tamamlayan imkânlarından yararlanmayı da hedefleyen bir güvenlik iş birliğine yöneliyor.

Gelişmenin Detayları

Askeri kapasitenin yanı sıra istihbarat, hava savunması, lojistik destek ve askeri teknoloji alanlarındaki imkânların da caydırıcılığı güçlendirebileceğini belirten Çelik, bu iş birliğinin Türkiye’nin stratejik özerkliğine katkı sağlayabileceğini ifade etti. Çelik, Türkiye’nin NATO üyeliğini sürdürürken Körfez ve Güney Asya’da yeni savunma mekanizmaları geliştirmesinin önemine dikkat çekti.

Bu yaklaşımın, Türkiye’nin dış politika ve güvenlik alanındaki seçeneklerini çoğaltabileceğini belirtti. Çelik, değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: Tahran’daki Dörtlü Zirve İsrail’e Mesaj mı?

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki savunma anlaşmasının yanı sıra Tahran’da gerçekleştirilen dörtlü temaslar da dikkat çekiyor. Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın’ın katılımıyla gerçekleştirilen görüşmelerin, bölgesel güvenlik açısından nasıl okunması gerektiği tartışılıyor.

Kadir Ertaç Çelik, anlaşmanın imzalanmasının ardından İsrail’in yanı sıra İran’dan da eleştiriler geldiğini hatırlattı. Tahran’daki toplantının bu eleştirilere yönelik bir mesaj taşıdığını belirten Çelik, bölgesel güvenliğin yalnızca askeri ittifaklarla yönetilemeyeceği yaklaşımının da öne çıktığını söyledi.

Çelik’e göre görüşmelerde, İsrail’in bölgesel faaliyetleri merkezde tutulurken kriz dönemlerinde iletişim kanallarının açık kalması ve ortak tehditlerin değerlendirilmesi de önem taşıyor. Çelik, konuya ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı: Bölgesel Güvenlikte Yeni Bir Mimari mi Kuruluyor?

Çelik, ülkelerin bütün konularda aynı görüşte olmasının gerekmediğini, farklı çıkarların ve güvenlik önceliklerinin bulunabileceğini belirtti. Ancak ortak güvenlik başlıkları üzerinden iletişim kanallarının açık tutulmasının ve tehditlerin birlikte değerlendirilmesinin önem taşıdığını vurguladı.

Bu yaklaşımın, bölge dışındaki aktörlerin oluşturduğu güvenlik düzenlerine bağımlılığı azaltma arayışıyla bağlantılı olduğunu ifade eden Çelik, bölgesel güçlerin kendi güvenlik mimarilerini oluşturma çabasına dikkat çekti. Çelik, tarihsel örnekler üzerinden değerlendirmesini şöyle sürdürdü: 10 Yıllık Anlaşma Ne Anlama Geliyor?

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki anlaşmanın 10 yıl boyunca feshedilemeyeceğine ilişkin hüküm, savunma iş birliğinin uzun vadeli boyutunu gündeme taşıyor. Çelik, anlaşmanın öneminin yalnızca imzalandığı dönemin siyasi atmosferiyle değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.

Asıl belirleyici unsurun, üç ülkenin askeri ve stratejik açıdan ne ölçüde bütünleşeceği olduğunu ifade etti. Savunma sanayisinin kısa vadeli ve yalnızca ticari sonuçlarla değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Çelik; hava savunma sistemlerinin entegrasyonu, ortak mühimmat üretimi, personel eğitimi ve müşterek tatbikatların uzun vadeli planlama gerektirdiğine dikkat çekti.

Çelik, anlaşmanın uygulama sürecine ilişkin şu değerlendirmede bulundu: İlk Yıllarda Kurumsal Altyapı, Sonrasında Teknolojik Uyum Çelik, anlaşmanın hayata geçirilmesinde ilk yılların kurumsal altyapının oluşturulmasına ayrılabileceğini, sonraki aşamalarda ise operasyonel ve teknolojik uyumun geliştirilmesinin gündeme gelebileceğini belirtti. Bu sürecin sonunda üç ülke arasında kalıcı bir savunma ekosisteminin oluşabileceğini ifade eden Çelik, 10 yıllık sürenin stratejik iş birliğinin kurumsallaşması açısından önemli olduğunu söyledi.

Çelik, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı: