Bir ışık günü, ışık hızında hareket eden bir radyo sinyalinin uzay aracına ulaşmasının 24 saat sürdüğü mesafe anlamına geliyor. Yaklaşık 26 milyar kilometreye denk gelen bu uzaklık, 1998 yılında NASA'nın bir diğer sondası Pioneer 10'u geride bıraktığından beri bu unvanı elinde tutan Voyager 1'i en uzaktaki insan yapımı nesne yapıyor.
California'nın Pasadena kentindeki NASA Jet İtki Laboratuvarında Voyager görev yöneticisi olarak görev yapan Kareem Badaruddin, "Bu daha önce hiç olmadı ve bir daha hiç olmayabilir, böylesine olağanüstü bir durum" dedi. Eylül 1977'de fırlatılmasından bu yana Voyager 1, etkileyici bir başarı listesine imza attı.
Sonda ve kendisinden bir ay önce fırlatılan ikiz uzay aracı Voyager 2, başlangıçta yalnızca beş yıl dayanacak ve Jüpiter ile Satürn'ü keşfedecek şekilde tasarlandı. Her iki araç da görev sürelerini beklenenin neredeyse 10 katına çıkardı. 1974 yılında yüksek lisans öğrencisiyken Voyager projesi üzerinde çalışmaya başlayan ve şu anda Voyager Plazma Dalgası Bilimi araştırmasına liderlik eden Iowa Üniversitesinden araştırmacı bilim insanı William Kurth, "49 yıl sonra bile bilimsel açıdan faydalı bir şekilde çalışmaya devam etmeleri, onları tasarlayıp inşa edenlerin ve işletmeyi sürdürenlerin özverisinin ve yeteneğinin bir kanıtı" ifadelerini kullandı.
Sırasıyla 2012 ve 2018 yıllarında Güneş'in manyetik alanı tarafından oluşturulan devasa koruyucu baloncuk olan heliosferi terk eden Voyager sondaları, şu anda yıldızlararası uzayı inceliyor. Badaruddin, "Aslında gezegenleri keşfetmek üzere tasarlanmış bu makineleri yıldızlararası ortamı keşfetmek için nasıl yönlendireceğimizi çözmek zorundayız.
Çok eski makineleri, aslında tasarlanmadıkları bir işi yapmak için kullanıyoruz" dedi. Çarşamba günü ABD Doğu Saati ile 05.16'nın hemen ardından bir ışık günü uzaklığa ulaşan Voyager 1, şu anda Dünya'dan 17 ışık yılından daha uzakta bulunan Gliese 445 adlı yıldıza doğru ilerliyor.
NASA, yer tabanlı büyük radyo antenlerinden oluşan Derin Uzay Ağını kullanarak uzay aracına komut göndermeye ve araçtan veri almaya devam ediyor. Ancak mesajlaşma pek hızlı gerçekleşmiyor.
Badaruddin, "Bunu bir telefon görüşmesi gibi düşünebiliriz" dedi. Dünyanın diğer ucundaki birini aradığınızda ışık hızında ilerleyen telefon sinyalinin karşı tarafa ulaşmasının saniyenin onda birinden daha kısa sürdüğünü anlatan Badaruddin, bu önemsiz gecikme sayesinde "aynı odadaymış gibi sohbet edilebildiğini" belirtti.
Voyager 1'i aramak ise çok daha zorlu bir uzak mesafe görüşmesi anlamına geliyor. Badaruddin, "Uzay aracına gönderdiğimiz sinyaller aynı hızda, yani ışık hızında hareket ediyor ancak araca ulaşmaları tam 24 saat sürüyor.
Uzay aracı bizden bu kadar uzakta" diye konuştu. Bir sinyal Voyager 1'e ulaştıktan sonra mühendislerin yanıtın Dünya'ya geri dönmesi için 24 saat daha beklemesi gerekiyor.
Üstelik bu süre, telekomünikasyon sistemlerinin ve uzay aracındaki cihazların beklendiği gibi çalıştığı ideal koşullar için geçerli. Kurth, gönderdiği e-postada, "Gidiş-dönüş iletişim süresi iki gün olan uzaktaki bir cihazı yönetmek, hayal edebileceğim diğer tüm operasyonel senaryolardan tamamen farklı bir bakış açısı gerektiriyor" değerlendirmesinde bulundu.
Sadece birkaç hafta önce NASA sondadan iki gün boyunca haber alamadı ve bu durum Voyager 1'in kaybolmuş olabileceği endişelerini artırdı. NASA mühendisleri, Voyager uzay araçlarını beklenen kullanım ömürlerinin çok ötesinde çalışır durumda tutmak için yıllar içinde yaratıcı çözümler geliştirmek zorunda kaldı.
Badaruddin, "Bunu, yasaları aşmaya çalışan korsanlara benzetiyorum.
Gelişmenin Detayları
Yolculuğumuza devam ederken fizik yasalarını aşmaya çalışıyoruz" dedi. Asıl sorun, sondaların araç içi gücünün sürekli azalması oldu.
Her iki sonda da yakıt olarak radyoaktif bir element olan plütonyum kullanan üçer termoelektrik jeneratörle donatıldı. Plütonyumun radyoaktif bozunması ısı üretiyor ve bu ısı daha sonra elektrik enerjisi üretmek için kullanılıyor.
Uzay araçlarında yaygın olarak kullanılan güneş panellerinin aksine bu jeneratörler güneş ışığına ihtiyaç duymuyor, ancak plütonyum zamanla doğal olarak parçalandıkça ve donanım eskidikçe güç çıkışı azalıyor. Fırlatma sırasında Voyager 1'deki jeneratörler, mikser gibi küçük bir ev aletinin tükettiği miktara denk gelen 470 watt elektrik gücü sağlıyordu.
Ancak sonda yılda yaklaşık 4 watt güç kaybediyor ve bu da şu anda yaklaşık 210 watt ürettiği anlamına geliyor. NASA'nın yıllar içinde diğer cihazları kademeli olarak kapatması nedeniyle Voyager 1'deki 10 bilimsel cihazdan yalnızca ikisi çalışmaya ve Dünya'ya veri göndermeye devam ediyor.
Hala faaliyette olan bu cihazlar, manyetik alanları analiz eden manyetometre ile yüklü parçacıkların yoğunluğunu inceleyen plazma dalgası alt sisteminden oluşuyor. Her iki cihaz da sondanın şu anda saatte 61 bin 155 kilometre (38 bin mil) hızla ilerlediği yıldızlararası uzayı gözlemlemek için uygun nitelik taşıyor.
NASA kısa süre önce, gerekli ısıyı korurken elektrik tasarrufu sağlamak amacıyla araç içi güç dağıtımında cesur bir değişikliğe giderek bilimsel olmayan bazı donanım bileşenlerini kapatırken aynı anda diğerlerini açtı. Bilgisayarların çalışabilmesi için yeterince sıcak kalması ve sondayı yönlendirmek için kullanılan itici yakıtın donmasının önlenmesi gerekiyor; çünkü donma durumu, veri alışverişi için anteni Dünya'ya yöneltmek gibi kritik manevraları engelleyebiliyor.
Badaruddin, "Bu yaz çok fazla güç tüketen üç araç içi cihazı kapatıp toplamda kapattığımız üç cihazdan daha az güç tüketen üç cihazı açtığımız bir değişiklik yaptık. Tüm yakıt hatlarının sıvı ve yeterince sıcak kalması için cihazları uzay aracının geneline dengeli dağılacak şekilde seçtik" ifadelerini kullandı.
Bunun köklü bir değişiklik olduğunu belirten Badaruddin, "Her şey tek seferde gerçekleştiği için buna 'Büyük Patlama' adını verdik" dedi. Bu "Büyük Patlama" düzenlemesi, Voyager'ın kalan bilimsel cihazlarının önceki yapılandırmaya kıyasla daha uzun süre çalışmasına imkan tanıyacak.
Badaruddin, testin işe yarayabileceğine kendilerini ikna etmek için yaklaşık bir yıl süren hazırlıklara rağmen, uçuş sırasında daha önce hiç kullanılmamış yedi güç komutu bulunması nedeniyle Voyager ekibi üyelerinin oldukça gergin olduğunu söyledi. Badaruddin sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu bize 10 watt tasarruf sağlayacak, yani yaklaşık iki buçuk yıllık güç kazandırdı.
Bir cihazı kapatmak zorunda kalmadan 10 watt bulmak harika bir tasarruf. Ben buna şapkadan tavşan çıkarmak diyorum.
Şimdi kolumuzu şapkanın derinliklerine daldırdık ve yeni bir tavşan arıyoruz." Ancak cesur cihaz değişiminden yalnızca birkaç hafta sonra, ekim ayı sonlarında Voyager 1 geçici bir iletişim kaybı yaşadı. Sorun 48 saat sonra kendiliğinden çözülse de bu olay, sondanın uzatmaları oynadığını hatırlatan endişe verici ve çarpıcı bir uyarı oldu.
Badaruddin, "Oldukça şaşırtıcıydı ve ne olduğunu hala anlamaya çalışıyoruz. Çok dar sınırlar içinde hareket ettiğimizi biliyoruz ve bu tür durumlar muhtemelen daha sık yaşanacak" dedi.
Voyager 1'in tam olarak ne kadar süre daha çalışabileceğini tahmin etmek zor. Badaruddin, görev yöneticilerinin onlarca yıldır görevin üç ila beş yıl daha süreceğini öngörmeye devam ettiğini belirterek, "Tabii şapkadan başka bir tavşan çıkaramazsak" diye ekledi.
Voyager 1, şu anda Güneş Sistemi'nin ötesine uzanan yörüngelerde ilerleyen beş uzay aracından biri konumunda. Voyager 2'nin 2035 yılında bir ışık günü sınırına ulaşması bekleniyor ancak ikiz araçların o tarihte hala çalışıp iletişim kurup kuramayacağı belirsizliğini koruyor.
Diğer iki sonda Pioneer 10 ve Pioneer 11 de Güneş Sistemi'nin dışına doğru ilerliyor ancak uzun zaman önce iletişimi kesti; beşinci araç olan New Horizons ise şu anda Neptün'ün yörüngesinin ötesindeki buzlu cisimlerden oluşan geniş halka Kuiper Kuşağı'ndan geçiyor. Badaruddin, Voyager araçları nihayet devre dışı kaldığında bunun gök bilimciler ve araştırmacılar için zor bir an olacağını söyledi.
Badaruddin, "Bu uzay araçlarını uçurmaya devam etmek için elimizdeki her şeyle mücadele ediyoruz. Nihayetinde bu yeterli olmadığında, durumu kabullenmek zor olacak.
Aynı zamanda Voyager görevi insanlığın başardığı en büyük işlerden biri ve Dünya'daki herkes için anlam taşıyor. Bunun bir parçası olmak insana derin bir tevazu duygusu veriyor" ifadelerini kullandı.
Araçlar arkalarında Satürn ve Jüpiter çevresindeki yeni uydular, Jüpiter'in uydusu Io'daki aktif yanardağlar ve Satürn'ün en büyük uydusu Titan'ın atmosferine dair ayrıntılar gibi büyük bilimsel keşiflerden oluşan bir miras bırakacak. Voyager 1 ayrıca Dünya'nın uzayın uçsuz bucaksızlığındaki yerini gözler önüne seren ünlü "Soluk Mavi Nokta" fotoğrafını da çekti.
Her iki sonda da şu anda yıldızlararası uzay hakkında hiçbir teleskobun elde edemeyeceği veriler topluyor. Badaruddin, "Yıldızlararası ortamı Dünya'dan incelemek için teleskopları kullanıyoruz ancak tıpkı bir gezegeni ziyaret etmek gibi, incelediğiniz ortamın bizzat içinde yer alan bir cihaza sahip olmakla onu uzaktan incelemek arasında çok büyük bir fark var" açıklamasında bulundu.
Voyager 1 ve Voyager 2 ayrıca 55 dilde sözlü selamlamalar, görüntüler, doğa sesleri ve müziklerin yanı sıra eski ABD Başkanı Jimmy Carter ile eski Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Kurt Waldheim'ın mesajlarını içeren 30 santimetrelik altın kaplama bakır disk olan Altın Plak'ı taşıyor. Tüm güçlerini kaybetseler bile sondalar bu kültürel kapsülleri beraberlerinde taşıyarak aynı hızla uzayda yol almaya devam edecek.
Voyager 1'in Gliese 445 yıldızına en yakın geçişini yaparak bu uzak gök cisminin yaklaşık 1,7 ışık yılı yakınından geçmesi yaklaşık 40 bin yıl sürecek. Kurth, "Voyager uzay araçları, galaktik komşuluğumuz hakkında bize bilgi verme yeteneğini koruyarak neredeyse 50 yıllık uçuşu geride bıraktı" dedi.
Kurth sözlerini şöyle tamamladı: "Yıldızlararası ortamda Voyager araçlarını takip etme ihtimali, zorunlu olarak onlarca yıllık geliştirme ve uçuş süresi gerektirecek. Galaksi etrafındaki yörüngelerinde sessizce yol almaya başlamadan önce Voyager sondalarının bize sunabileceği her türlü bilgiyi toplamamız gerekiyor."
💬 Yorumlar (0) Siz de düşüncelerinizi paylaşın
Bu haber henüz yorumlanmadı. İlk yorumu siz yapın!
✍️ Yorum Yapın